Tematy badań statutowych

 

Badania literatury polskiej XVIII i XIX wieku
Kierownik zadania: prof. dr hab. Marek Piechota
Cel realizacji zadania: Celem nadrzędnym jest opracowanie problemów interpretacyjnych, kulturowych i estetycznych związanych z literaturą polską wieków XVIII i XIX (z rzadkim wychyleniem w stronę wieku XX w zakresie niekwestionowanych i zapoznanych arcydzieł). Badania uwzględniają kontekst europejski stanowiący podstawę dla badań porównawczych. Ważne miejsce zajmują w projekcie prace poświęcone motywom podróżniczym (różne sposoby funkcjonowania dialogu międzykulturowego w XIX wieku; kreowanie przestrzeni, budowanie tożsamości, intertekstualność). Wyniki badań nad twórczością poszczególnych autorów (J. Potocki, A. Mickiewicz, J. Słowacki, Z. Krasiński, K. Gaszyński, C. Norwid), a także przekrojowe omówienia wybranych zagadnień ważnych w okresie wskazanym w tytule projektu (m.in. utopia w literaturze Oświecenia, filozoficzne konteksty twórczości Słowackiego, inspiracje systemem Emersona), złożyć się mają z biegiem lat na całościowe ujęcie problematyki literackiej i kulturowej kluczowej dla wieków XVIII i XIX. Celem zadania badawczego jest także przygotowanie edycji utworów literackich powstałych w wyróżnionym okresie, które nie doczekały się dotąd publikacji lub ukazały się w budzącym zastrzeżenia opracowaniu. Zastosowanie nowej metodologii czy spożytkowanie wyników prac teoretycznych niewystarczająco dotąd obecnych w obrębie badań nad literaturą XVIII i XIX wieku daje możliwość istotnego uzupełnienia wiedzy na temat piśmiennictwa tego okresu. Kolejnym celem projektu jest badanie recepcji literatury polskiej XVIII i XIX wieku w okresie późniejszym.

 

 

Dawna literatura i książka
Kierownik zadania: prof. dr hab. Mariola Jarczyk
Cel realizacji zadania: Prace zespołu skupią się głównie na dawnym piśmiennictwie użytkowym, literaturze okolicznościowej, epistolografii i różnego typu oracjach. Badania prowadzone będą wokół następujących zagadnień: kultura literacka w kręgach magnaterii i szlachty od XVI do XVIII wieku, tradycje mitologiczne oraz recepcja antyku w literaturze staropolskiej, dziedzictwo Seneki w literaturze polskiej i europejskiej, oratorstwo barokowe w aspekcie edytorskim i retorycznym,  piśmiennictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego, literacka rama wydawnicza, staropolscy twórcy z Podkarpacia, literatura i medycyna.

 

 

Doświadczenie archiwum. Od rękopisu do edycji
Kierownik zadania: dr hab. prof. UŚ Maciej Tramer

Cel realizacji zadania: Celem projektu jest analiza doświadczenia archiwum rozumianego jako różnorodność praktyk badawczych podejmowanych w ramach pracy nad dokumentami: brulionami, listami, notatkami, rękopisami, maszynopisami lub materiałami utrwalonymi w zapisie cyfrowym, audiograficznym lub ideograficznym. Główną przestrzenią badań będą wszystkie działania noszące znamiona indywidualnego przeżycia, czasem niezwykle osobistego i niepowtarzalnego. Celem refleksji badawczej jest analiza gestu odzyskiwania, gromadzenia, przechowywania, ale również intencji towarzyszącej (lub dyktującej potrzebę) porządkowania rozmaitych „zapisów”. Analiza ta ma prowadzić do zdefiniowania tożsamości archiwum, ale również tożsamości podmiotu, który wkracza w jego przestrzeń.
Punktem wyjścia jest tradycyjne rozumienie archiwum jako instytucji i strażnika przeszłości, natomiast kontynuacją badań będzie analiza i opis skutków uwikłania, tzn. sytuacji podmiotu wobec śladów „arche”, strategie uhistoryczniania i konstruowania przeszłości.

 

 

Kulturowe i estetyczne aspekty wartościowania w kulturze i literaturze polskiej XX i XXI wieku
Kierownik zadania: dr hab. Anna Kałuża

Cel realizacji zadania: Celem zadania jest przyjrzenie się zagadnieniom wartości i wartościowania w poezji polskiej po 1989 roku. Przedmiotem szczególnego zainteresowania będzie związek między literackim wartościowaniem a rozmaitymi tradycjami interpretacji oraz estetycznymi ideologiami. Lata dziewięćdziesiąte ze względu na swój transformacyjny charakter miały też znaczenie formacyjne: wówczas stabilizowano określone wartości i kategorie estetyczno-formalne, hierarchie literackie oraz uprzywilejowane sposoby obchodzenia się z tekstami. Dlatego ten okres wydaje się szczególnie cenny dla przeprowadzenia badań nad złożonym zbiorem praktyk społeczno-kulturowych, jakim jest wartościowanie. Bardziej szczegółowe zadania w ramach tego projektu koncertowałyby się na:

1. prześledzeniu uzasadnień, procedur oraz funkcji wybranych wartościowań krytycznoliterackich (zarówno jednostkowych, jak i instytucjonalnych), doceniających konkretnych autorów/konkretne autorki,
2. poszukaniu niejawnych uzasadnień dowartościowań takich kategorii, jak m.in. ironia, melancholia, autentyczność, zaangażowanie w poezji i prozie polskiej,
3. zgromadzeniu danych dotyczących stematyzowanych sądów o odmowie wartościowania i próbie wyjaśnienia ich popularności,
4. przyjrzeniu się dyskusjom o kanonie. 

 

 

Literatura dla dzieci i młodzieży w świetle współczesnych metod interpretacji tekstu literackiego
Kierownik zadania: dr hab. Iwona Gralewicz-Wolny
Cel realizacji zadania: Zadanie umożliwia zastosowanie najnowszych narzędzi interpretacyjnych do badania tekstów przeznaczonych dla młodego odbiorcy. Działania naukowe będą zmierzać do objęcia współczesnym dyskursem teoretycznoliterackim twórczości dla dzieci i młodzieży jako tej dziedziny piśmiennictwa, która w badaniach literaturoznawczych wciąż zajmuje pozycję nieco na uboczu. Taka procedura badawcza w założeniu pogłębi  potencjał metodologiczny użytych narzędzi oraz odsłoni interpretacyjną nośność literatury dla dzieci, będącej w istocie literaturą także dla dorosłych. Badania mają na celu również popularyzację wiedzy dotyczącej literatury dziecięcej z akcentem na jej specyfikę, wyjątkowość oraz formacyjny charakter (zarówno w znaczeniu literaturoznawczym, jak i osobowościowym).

 

 

Literatura i kultura dawna oraz jej ślady w XX-XXI stuleciu
Kierownik zadania: prof. dr hab. Dariusz Rott
Cel realizacji zadania: Badania zespołu koncentrują się na tekstach kultury europejskiej: dawnych (od X do XVIII stulecia) oraz współczesnych. Te ostatnie rozpatrywane są przede wszystkim pod kątem obecnych w nich śladów minionych epok. Prace badawcze dotyczą głównie obszaru Rzeczypospolitej szlacheckiej (literatura, genologia literacka, duchowość, filozoficzne aspekty kultury literackiej, obyczaje, mentalność społeczeństwa, staropolskie podróże) i jej związków z różnymi regionami Europy (Śląsk, Pomorze i in.). Istotna będzie również pogłębiona analiza dyskursu geograficzno-kulturowego współczesnej literatury polskiej na osi Wschód – Zachód oraz osi ukośnej Północ – Południe. Oprócz literatury dawnej materiałem badawczym będą powstające współcześnie reportaże podróżnicze i reportaże literackie.

 

 

Literatura polska XX i XXI wieku (obiegi wydawnicze, ewolucje poetyk, stanowiska krytyczne)
Kierownik zadania: prof. dr hab. Marian Kisiel
Cel realizacji zadania: Badanie literatury XX i XXI wieku – obiegów wydawniczych, ewolucji poetyk, kanonu literackiego i czytelniczego; dwudziestolecia 1918-1939: programów literackich, grup i pokoleń literackich, przemian światopoglądowych; literatury II wojny światowej; problematyki życia literackiego XX i XXI wieku: instytucji literatury, rynku wydawniczego, czasopiśmiennictwa, następstw pokoleniowych; kultury literackiej, socjologii literatury; przemian prozy po 1945 roku: stylów i gatunków wypowiedzi pisarskiej; literatury emigracyjnej: europejskiej (m.in. Londynu, Paryża, Monachium), obu Ameryk (m.in. Kanady, USA); literatury nowej emigracji: po roku 1980, po roku 1989; badania regionalistyczne: literatury „małych ojczyzn”, kultury literackiej Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego w XX i XXI wieku, biografii twórców; przemian prozy i poezji polskiej po 1989 roku; wpływu tendencji feministycznych i kształtowania się pisarstwa kobiecego w XX i XXI wieku; literatury popularnej: stylów i gatunków twórczości; krytyki literackiej: historii krytyki literackiej, gatunków paraliterackich i użytkowych; problemów Zagłady: metodologie i teorie pisania o Holocauście, zagładowy kanon literacki; gier komputerowych w kontekście literaturoznawczym; wzorcowa edycja dzieł literatury wysokiej i popularnej; badania słownikowe, małe monografie pisarskie.

 

 

 

Modernizacje. Literatura i inne dyskursy
Kierownik zadania: prof. dr hab. Ryszard Koziołek
Cel realizacji zadania: Tegoroczne prace będą uwzględniały 100-letnią rocznicę niepodległości, której chcemy poświęcić cykl seminariów pt. „Supernowa 1918. Odzyskana niepodległość literatury”. Seminarium służyłoby przygotowaniu problematyki konferencji (pod tym samym tytułem) planowanej na listopad 2018 r.
Ponadto w ramach zdania podejmowane będą kwestie związku literatury z dyskursem etnicznym, relacje między literaturą i innymi dyskursami oraz między literaturą i muzyką.

 

 

Modernizm przełomu XIX i XX wieku a postmodernizm przełomu XX i XXI wieku
Kierownik zadania: prof. dr hab. Krzysztof Kłosiński
Cel realizacji zadania: Bieżący rok powinien, po doświadczeniach lat ubiegłych, przynieść podsumowanie wyników badań zespołu w postaci: ujęcia teoretycznego, ujęcia tematycznego związanego z przemianami polskich form męskości oraz monografii wybranego pisarza, ukazujących w perspektywie porównawczej relacje modernizmu i postmodernizmu.

 

 

Płeć w perspektywie kulturowej
Kierownik zadania: prof. dr hab. Krystyna Kłosińska
Cel realizacji zadania: Zadanie obejmuje interdyscyplinarny obszar badań wpisujących się w nowoczesne i ponowoczesne perspektywy podmiotowości, tożsamości, płciowości oraz seksualności, rozpatrywane w szeroko pojętym dziedzictwie kulturowym, że szczególnym uwzględnieniem literatury polskiej powstałej na przestrzeni od XIX wieku do współczesności. Instrumentarium badawcze obejmuje najnowsze osiągnięcia teoretyczne współczesnej humanistyki z wykorzystaniem różnorodnych nurtów myśli poststrukturalistycznej, w tym dekonstrukcji, nowego historyzmu, psychoanalizy, literackiej krytyki feministycznej, studiów kobiecych, studiów nad męskościami, teorii queer, krytyki postkolonialnej, teorii afektów, biopolityki, postsekularyzmu, posthumenizmu. Cel zadania stanowi krytyczna analiza kulturowych warunków kształtowania się tożsamości płciowych oraz wyrażających je dyskursów. Realizacja zadania przyczyni się do wieloaspektowego poznania procesów kulturowych i pogłębienia wiedzy z zakresu literaturoznawstwa i historii literatury polskiej.

 

 

Polska kultura literacka XX i XXI wieku
Kierownik zadania: prof. dr hab. Dariusz Pawelec
Cel realizacji zadania: Dalsze opracowanie problematyki polskiej kultury literackiej i historii literatury, szczególnie po roku 1918, zarówno na poziomie praktyki twórczej, jak i na poziomie świadomości literackiej, ze szczególnym uwzględnieniem następujących zagadnień:

  1. analizy i interpretacji wybranych tekstów literackich,
  2. kontynuacja opracowania dorobku wybitnego poety, prozaika i eseisty Witolda Wirpszy w zakresie edycji oraz interpretacji jego utworów,
  3. fenomen męskości w literaturze polskiej od XIX wieku do współczesności,
  4. opis rozmaitych sposobów deskrypcji śmierci w literaturze najnowszej,
  5. deskrypcja relacji pomiędzy literaturą a fotografią,
  6. rozwinięcie prowadzonych badań nad reprezentacjami chorób w literaturze polskiej i obcej XX i XXI wieku,
  7. literackie ekspresje doświadczenia homoseksualności, inwalidztwa, doświadczenia wojennej traumy,
  8. rozwinięcie prowadzonych badań dotyczących dzienników pisarzy polskich,
  9. badania nad przemianami form autobiograficznych (głównie dziennika i listu)
  10. problemy przekładu tekstu naukowego,
  11. współczesna krytyka genetyczna – teoria i praktyka.

 

 

Polska literatura i kultura literacka doby ponowoczesnej
Kierownik zadania: dr hab. prof. UŚ Dariusz Nowacki
Cel realizacji zadania: Badania mają na celu opis nowych zjawisk i tendencji w literaturze polskiej, estetycznych przeobrażeń sfery kulturowo-politycznej, zmian statusu i funkcji krytyki literackiej, roli literatury popularnej we współczesnej kulturze, przesunięć i zmian w obrębie hierarchii technologii medialnych. Ważnym elementem zadania jest również refleksja nad twórczością i zjawiskami literackimi sprzed roku 1989, które stanowią najbliższą tradycję i sytuują się na przecięciu nowoczesnej i ponowoczesnej formacji literackiej.
Podjęte badania będą służyły weryfikacji tezy o stopniowym przeobrażaniu się pola literackiego w pole postliterackie (m.in. rosnące znaczenie pisarstwa popularnego, gatunków literackiego pogranicza itp.).

 

 

Polska literatura podróżnicza „długiego wieku XIX” w perspektywie antropologicznej
Kierownik zadania: dr hab. Wacław Forajter
Cel realizacji zadania: Analiza różnorodnych artykulacji doświadczenia podróżniczego zawartych w tekstach literackich oraz podróżniczych, które ukazały się w wydawnictwach książkowych i prasie z lat 1789-1914 („długi wiek XIX” Erica Hobsbawma). Ustalenie typologii i wymiaru gatunkowego dziewiętnastowiecznego pisarstwa. Kartografia realna i wyobraźniowa. Wpływ koniunktur politycznych na kierunki podróży oraz ich tekstowe reprezentacje. Ciało i erotyzm w dobie nowoczesnego podróżowania; analiza przedstawień „innych” seksualności w kontekście najnowszych ustaleń teorii postkolonialnej, psychoanalizy i koncepcji gender.

 

 

 Polsko-portugalskie związki literackie i kulturowe
 Kierownik zadania: dr hab. Magdalena Bąk 
Cel realizacji zadania: Celem projektu jest analiza wybranych tekstów literackich polskich autorów, podejmujących wątki portugalskie. Chronologiczny zakres zadania obejmuje utwory powstałe w okresie od XIX do XXI wieku. Analizie poddane zostaną między innymi teksty T. Tripplina, A. Pawińskiego, K. Dembowskiego, S. Szolc-Rogozińskiego, a spośród pisarzy współczesnych – reportaże R. Samsela, Z. Broniarka (dotyczące „rewolucji goździków”) oraz R. Kapuścińskiego, który w swoich utworach podejmował zarówno tematykę dotyczącą Portugalii, jak i krajów pochodzących z obszaru języka portugalskiego (Mozambik, Angola, Brazylia). Obraz uzupełnią reportaże podróżnicze F. Ziejki, R. Gorczyńskiej, I. Klementowskiej, P. Cieplaka oraz próby poetyckie J. Drzewuckiego i J. Szymika.
Analiza sposobu, w jaki poszczególni autorzy na przestrzeni ponad dwóch stuleci przedstawiają (i kreują) wizerunek Portugalii pozwoli uchwycić zmieniające się tradycje obrazowania, style podróżowania, konteksty literackie oraz rolę historii w kształtowaniu literackich obrazów. Próba rekonstrukcji wizerunku/wizerunków Portugalii w literaturze polskiej XIX-XXI wieku to projekt nader rzadko podejmowany we współczesnej humanistyce. Realizacja takiego zadania może się zatem przyczynić do wzbogacenia wiedzy na temat relacji polsko-portugalskich oraz przywrócenia refleksji literaturoznawczej ciekawych, lecz często zapomnianych utworów rodzimych twórców.

 

 

Przemiany świadomości literackiej po roku 1956
Kierownik zadania: prof. dr hab. Krzysztof Uniłowski
Cel realizacji zadania: Rozwijanie badań nad przemianami pola literackiego oraz jego relacjami z innymi sferami aktywności społecznej w II połowie XX wieku (literatura wobec innych sztuk, literatura i przemiany społeczno-ekonomiczne, literatura jako ideologia, literatura i nowe media itd.). Studia nad wzajemnymi zależnościami między literaturą popularną a artystyczną (dehierarchizacja obiegów literackich). Analiza uwarunkowań komunikacji literackiej w dobie późnej nowoczesności. Badania nad znaczeniem prozy historycznej w polskiej kulturze literackiej XX wieku, przenikanie się tradycji powieści historycznej oraz prozy fantasy w literaturze najnowszej.

 

 

Sploty literackie. Ludzie, zwierzęta, rośliny
Kierownik zadania: dr hab. Beata Mytych-Forajter
Cel realizacji zadania: Celem zdania jest zbadanie szybko zwiększającej się bibliografii związanej z tematyką organiczną w literaturze i literaturoznawstwie oraz poszukiwanie tekstów zapoznanych, przeoczonych, nietłumaczonych, pozwalających na odświeżenie refleksji w tym zakresie. Sprowadzanie i ewentualny zakup książek zagranicznych gwarantujących dostęp do najbardziej aktualnego stanu badań, a w konsekwencji uczestniczenie w głównym nurcie ekokrytycznych rozpoznań i polemik, bez ryzyka repetycji i wtórności wniosków.

 

 

Teoria literatury: przemiany i nowe konteksty
Kierownik zadania: prof. dr hab. Aleksander Nawarecki

Cel realizacji zadania: Celem zadania jest badanie istotnych zmian w obrębie teorii literatury, jej dziejów, przełomów, a zwłaszcza otwarć  w stronę innych zjawisk oraz dziedzin nauki i sztuki, co obejmuje m.in.: 

1. refleksję nad terminologią literaturoznawczą (obrazowość, etymologia, wymiar cywilizacyjny),
2. związki z retoryką,
3. przestrzenne konteksty literatury (geokrytyka, ojkologia, potamofilologia, relacje z architekturą i pejzażem),
4. konteksty somatyczne i medyczne (projekt stomapoetyki),
5. wielogłosowość, dialogowość, antologijność,
6. innowacyjne relacje z historiami specjalnymi (literatury, filozofii, sztuk pięknych).

 

 

Współczesne teorie i metodologie badań literackich
Kierownik zadania: prof. dr hab. Aleksander Nawarecki

Cel realizacji zadania: Celem jest poznawanie najnowszych teorii literaturoznawczych oraz wypracowanych metod badawczych. Rozważana będzie ich użyteczność (szczególnie na pograniczu rozmaitych dyscyplin nauki, dziedzin sztuki i innych dyskursów), a także możliwości łączenia i przekraczania:

1. studia nad terminologią literaturoznawczą (etymologia, narratologia, antropologia), 
2. korespondencje literacko-muzyczne (badania prowadzone wspólnie z muzykologami), 
3. przestrzenne konteksty literatury – geokrytyka, ojkologia, relacje z architekturą i pejzażem (estetyka  parku, ogrodu),
4. badania nad materialnością („zwrot ku rzeczom”),
5. nauka o literaturze wobec nauk o życiu (zoofilologia, ekokrytyka, biopoetyka, animal studies),
6. interdyscyplinarne badania nad twórczością literacką dla dzieci (z wykorzystaniem warsztatu gender studies, queer, metody postkolonialnej), 
7. badania nad literaturą popularną, 
8. literatura i teologia (perspektywa postsekularna),
9. antologia jako gatunek i fenomen związany z szeroko pojętą intertekstualnością, 
10. nowe inspiracje teoretyczne dla historii literatury (poetyka kulturowa, sztuka interpretacji i inne).  

 

Accessibility